کد خبر: ۸۶۲۶۵
تاریخ انتشار: ۱۶ مرداد ۱۳۹۳ - ۱۲:۵۲
سفیر ما در عراق آقای دانایی‌فر به خوبی با تمام گروه‌های عراقی اعم از شیعه تا سنی و کردها رابطه بسیار صمیمی برقرار کرده است. این نتیجه تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران بود که منجر به انتخاب رییس پارلمان و رییس‌جمهور در کمترین ز مان ممکن شد. امیدواریم تلاش‌های ایران برای تعیین نخست وزیر در عراق هم به زودی به نتیجه برسد

بحران سیاسی در عراق با ناامنی‌های پراکنده همراه شده است. سرنوشت نخست‌وزیر عراق همچنان در هاله‌یی از ابهام قرار دارد. نوری مالکی، مردی که در انتخابات اخیر پارلمانی در عراق بیشترین آرا را در حوزه رای‌گیری بغداد از آن خود کرده است همچنان بر حضور در قدرت برای سومین‌بار متوالی تاکید دارد. این در حالی است که اعضای ائتلاف هم‌پیمانی ملی که پرجمعیت‌ترین احزاب شیعه عراق را در خود جای داده است نیز بر سر نخست‌وزیری مجدد مالکی در میانه ناامنی‌های شدید در عراق به توافق نرسیده‌اند. در این میان نام ایران در کمتر تحلیلی در مباحث مربوط به عراق غایب است. در حالی که هنوز فعالیت‌های داعش در بخش‌هایی از عراق ادامه داشته و حاشیه‌ساز هم شده است به نظر می‌رسد که ایالات متحده هم پرونده عراق را به قدرت‌های منطقه‌یی واگذار کرده است. از ابتدای سرایت فعالیت داعش در سوریه به عراق بود که ایران عزم خود را برای مهار این جریان در پشت مرزهای خود و کمک به دولت بغداد برای حفظ تمامیت ارضی این کشور آغاز کرد. آغاز رایزنی‌های تهران با زمزمه‌هایی در خصوص حضور نظامی تهران در شهرهایی از عراق همراه بود. ادعایی که دولت ایران از ابتدا تکذیب کرده بود. تطویل روند تشکیل دولت در عراق هم با اما و اگرهایی همراه شد که باز عراق را به کمک سیاسی از جانب تهران نیازمند کرد. در حال حاضر با تعیین تکلیف کرسی‌های ریاست پارلمان عراق و رییس‌جمهور این کشور به نظر می‌رسد که بستر لازم برای تعیین نخست‌وزیر هم فراهم شده است. زمزمه‌های عبور ایران از نوری مالکی تا چه اندازه جدی است؟ آیا ایران به گزینه دیگری به جای مالکی فکر می‌کند؟ ایران برای مهار داعش تا به امروز دست به چه فعالیت‌های سیاسی و نظامی زده است؟ آیا امریکا از این پس غایب بزرگ تحولات عراق خواهد بود. پرسش‌هایی از این دست را با امیر موسوی، رییس مرکز مطالعات استراتژیک و روابط بین‌الملل و تحلیلگر مسائل منطقه در میان گذاشتیم.



رویترز در تازه‌ترین گزارش خود از تلاش‌ها برای تشکیل دولت در عراق این ادعا را مطرح کرده است که ایران از نوری مالکی در عراق عبور کرده و به گزینه‌های دیگری برای نخست وزیری در این کشور فکر می‌کند. ابتدا به این سوال مقدماتی بپردازیم که تهران تا به امروز برای پایان دادن به بن‌بست سیاسی در کشور همسایه خود چه رایزنی‌ها و تلاش‌هایی انجام داده است؟

ایران از زمان برگزاری انتخابات پارلمانی تا به امروز تلاش‌های فراوانی برای نزدیک کردن اعضای ائتلاف هم‌پیمانی ملی در عراق انجام داده است. رهبران اصلی این ائتلاف نوری مالکی از دولت قانون، مقتدی صدر از جریان صدر و عمار حکیم از مجلس اعلای اسلامی عراق و آقای ابراهیم جعفری از جریان اصلاح هستند. ایران با آقای جعفری هم جلسات متعددی داشته است و نمایندگان مجلس اعلا و همچنین جریان صدر هم رفت‌و‌آمدهای بی‌شماری به تهران داشته‌اند. ایران در داخل عراق هم رایزنی‌های بی‌شماری را برای نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف انجام داد اما میزان اختلاف‌ها میان طرفین به اندازه‌یی است که تا امروز این اختلاف‌ها که بر سر موضوعات محوری است و به نوعی سرنوشت ساز هم محسوب می‌شود به قوت خود باقی مانده‌اند. اختلاف‌های داخلی میان اعضای ائتلاف به جایی رسیده بود که مالکی و مقتدی صدر یکدیگر را به خروج از این ائتلاف تهدید می‌کردند. با این همه شرایط حضور داعش در عراق و تسلط این گروه بر موصل به نوعی فضا را آرام‌تر و واقع‌بینی را بر نگاه اعضای ائتلاف ملی به هم حاکم کرد. نوری مالکی بر این حقیقت تاکید دارد که هم به شکل فردی در بغداد و هم حزب او در سطح ملی در انتخابات پارلمانی اخیر در عراق بیشترین رای را به خود اختصاص داده است. آقای مالکی در نتیجه رای مردم 95 کرسی را در اختیار دارد که با ائتلاف با برخی افراد دیگر و گروه‌های کوچک‌تر در حال حاضر ائتلاف وی 105 کرسی را در اختیار دارد. آقای مالکی اصرار بر احترام به رای مردم دارند اما با توجه با اینکه تعداد کرسی‌های مجلس عراق 228 کرسی است، نوری مالکی برای در دست گرفتن قدرت به ائتلاف با جریان‌های سیاسی بزرگ‌تر نیازمند است. با این همه به نظر می‌رسد که در اثر رایزنی‌های انجام گرفته اتفاق‌نظری در خصوص فرصت بیشتر دادن به نوری مالکی به وجود آمده است. به نظر می‌رسد که در شرایط ناتوانی مالکی در جلب نظر دیگر گروه‌های حاضر در ائتلاف، ابراهیم جعفری گزینه دیگری است که می‌توان بر او به عنوان جانشین نوری مالکی سرمایه‌گذاری کرد. در حال حاضر با توجه به اینکه ائتلاف هم‌پیمانی ملی بزرگ‌ترین گروه پارلمانی است باید منتظر رایزنی‌های انجام گرفته در داخل این گروه و تایید این مطلب که این گروه با توجه به آرای مردمی که در اختیار دارد از حق معرفی نخست وزیر هم برخوردار است، از سوی رییس‌جمهور و رییس مجلس ماند. در شرایطی که رییس پارلمان نامه‌یی مبتنی بر لزوم معرفی نخست وزیر از ائتلاف هم‌پیمانی ملی به فواد معصوم رییس‌جمهور این کشور بنویسد، می‌توان به واگذاری فرصت به نوری مالکی برای تشکیل دولت امیدوار بود. البته این‌بار نوری مالکی یک ضرب‌الاجل زمانی به عنوان نمونه برای یک ماه جهت تشکیل دولت خواهد داشت و نمی‌تواند مانند دور قبل تشکیل دولت را تا 9 ماه به تاخیر بیندازد. مالکی در بازه زمانی یک ماهه باید بتواند 167 کرسی پارلمان را در اختیار خود بگیرد. در حال حاضر با توجه به بازگشت جلال طالبانی به کردستان عراق، کردهای این کشور هم تا حدودی آرام‌تر شده‌اند و بحث‌های جدایی‌طلبی و اعلام استقلال چندان مطرح نمی‌شود. اقدام آقای مالکی در پشتیبانی از پیشمرگه در منطقه‌یی در جنوب غرب موصل هم تحول بزرگی در رابطه میان اربیل و بغداد ایجاد کرد.

بزرگ‌ترین انتقادی که از سوی مخالفان به آقای مالکی مطرح می‌شود، چیست؟

به نظر می‌رسد که تصمیم‌گیری‌های خودسرانه مالکی و اینکه گفته می‌شود در بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها دیگران را دخیل نمی‌کند، بستر نارضایتی را برای بسیاری از رقبای وی فراهم کرده است. علاوه بر این گفته می‌شود که نوری‌مالکی به نوعی در برخورد با جریان‌های سیاسی خارج از ائتلاف حاکم بدرفتاری‌هایی از خود نشان داده است و عده‌یی هم او را به عدم موفقیت در به سامان رساندن اوضاع اقتصادی کشور متهم می‌کنند. علاوه بر بحث‌های گفته شده از چهار سال پیش تاکنون چهار وزارتخانه هم بدون وزیر به فعالیت خود ادامه داده‌اند که در میان این چهار وزارتخانه، اسامی وزارتخانه‌های حساسی چون دفاع، امنیت و کشور به چشم می‌خورد. در حال حاضر حزب الدعوه و ائتلاف دولت قانون تلاش‌های فراوانی را برای کاستن از انتقادها آغاز کرده و تعهداتی را به احزاب داخل ائتلاف ملی و خارج از این ائتلاف مبنی بر تلاش برای بهبود اوضاع در سایه دولت جدید می‌دهند. در حال حاضر همه نوع بحثی در خصوص فرصت دادن به مالکی یا مهیا کردن بستری برای واگذاری قدرت به فرد دیگری و اعطای مصونیت سیاسی و قضایی به مالکی در جریان است. جمهوری اسلامی ایران نیز همزمان با رایزنی‌هایی که برای نزدیک کردن دیدگاه‌های سیاسی طرف‌های درگیر در بحث انجام می‌دهد مانند تمام همسایگان و مردم عراق منتظر دود سفیدی است که از جلسه ائتلاف ملی به نشانه رسیدن به توافق بلند خواهد شد.

رابطه حسنه و مثبت میان ایران با جریان‌های شیعه چون صدر و دولت قانون و مجلس اعلا بر همگان عیان است اما سوال اینجاست که آیا تهران در میان احزاب سنی و کردها هم از جایگاه قابل توجهی برخوردار است یا خیر؟ به زبان ساده‌تر آیا تهران نقش میانجی میان دیدگاه‌های شیعیان با اهل سنت را هم بازی می‌کند یا خیر؟

دقیقا نقش جمهوری اسلامی ایران نقش میانجیگری و نزدیک کردن دیدگاه‌ها به یکدیگر است. حقیقت این است که ایران از جایگاهی در عراق برخوردار است که همگان به دیدگاه‌های آن در این کشور احترام می‌گذارند. سفیر ما در عراق آقای دانایی‌فر به خوبی با تمام گروه‌های عراقی اعم از شیعه تا سنی و کردها رابطه بسیار صمیمی برقرار کرده است. این نتیجه تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران بود که منجر به انتخاب رییس پارلمان و رییس‌جمهور در کمترین زمان ممکن شد. امیدواریم تلاش‌های ایران برای تعیین نخست وزیر در عراق هم به زودی به نتیجه برسد.

ما در چند سال اخیر زمزمه‌های بسیاری شنیدیم که ایران از شخص نوری‌مالکی در عراق حمایت می‌کند و این در حالی است که به گفته شما ایران تمام گزینه‌ها حتی جایگزین کردن مالکی در صورت اجماع عمومی در میان ائتلاف ملی را مدنظر دارد. چه مسائلی تهران را به سناریوی عبور از نوری مالکی در عراق رسانده است؟

نباید این نکته را فراموش کنیم که نوری‌مالکی شخص قدرتمندی است و حزب الدعوه تحت ریاست او هم ریشه‌دارترین حزب در عراق است. ایران به شخص نوری مالکی و حزب او اعتماد دارد و فراموش نکنیم که این نوری مالکی بود که جرات اعدام صدام حسین را به خود داد. در آن زمان هیچ کس چنین جراتی نداشت و حتی جلال طالبانی هم حکم اعدام وی را امضا نمی‌کرد. صدام حسین دشمن مشترک مردم ایران و مردم عراق بود. مجازات صدام حسین به دلیل دشمنی‌هایی که در حق جمهوری اسلامی ایران کرد از اصلی‌ترین اهداف ما بود. دومین مساله این است که نوری‌مالکی ارتباط‌های گسترده‌یی با چهره‌های مختلف داخلی و خارجی به خصوص جمهوری اسلامی ایران داشت. تامین امنیت مرز غربی برای جمهوری اسلامی ایران از اولویت‌های بسیار مهم به شمار می‌رود. نوری مالکی در سال‌های حضور در راس قدرت در ایران به گونه‌یی رفتار کرد که هم امنیت مرزهای غربی ایران تامین شد و هم از نقطه نظر اقتصادی امنیت چاه‌های نفت ایران در وضعیت بسیار باثباتی قرار داشت. علاوه بر این فراموش نکنیم که تقسیم‌بندی‌های مرزی میان ایران و عراق هم بدون اندک سوءتفاهمی انجام و اجرایی شد. بنابراین در نتیجه عملکرد نوری مالکی شاهد بودیم که وی به عنوان رییس دولت یک کشور همسایه به خوبی از عهده برقراری ثبات در روابط سیاسی و امنیتی دوجانبه برآمده است. جمهوری اسلامی ایران تا زمان حکومت صدام حسین متحمل ناراحتی‌های بسیاری از جانب وی شد و پس از سقوط حاکمیت وی هم حضور امریکایی‌ها در عراق مشکلات بسیاری را برای ایران ایجاد کرده بود، در این میان تنها کسی که توانست با مدیریت صحیح در راستای تامین منافع ایران گام بردارد و البته شرایط داخلی در عراق را هم با شجاعت خود به خوبی مدیریت کند، شخص نوری مالکی بود. با این همه سیاست جمهوری اسلامی ایران همواره حمایت از نظر مردمی در عراق بوده است. دو سال پیش که بحث عزل آقای مالکی به طرق سیاسی مطرح شد هم ایران اعلام کرد که از نظر عمومی در عراق و نتیجه بحث‌های انجام گرفته در پارلمان برای معرفی فرد انجام گرفته حمایت می‌کند. اما در همان زمان هم چهره‌های جایگزینی چون عادل عبدالمهدی، احمد چلبی یا طارق‌النجم حتی در داخل تشکیلات هم رای نیاوردند. در حال حاضر هم جمهوری اسلامی ایران کسی را به عراق تحمیل نمی‌کند و تنها به گروه‌های سیاسی همسو می‌گوید که از فردی که آرای نمایندگان مردم در احزاب را به سبد خود انداخته و از قدرت کافی برای اداره عراق برخوردار باشد، حمایت می‌کند.

به هرحال نوری مالکی هم در برخورد با داعش چندان قدرتمند ظاهر نشد و امروز یکی از اصلی‌ترین نقدها به وی هم به همین ناتوانی مربوط می‌شود؟

در خصوص داعش فراموش نکنیم که حضور داعش در عراق یک پروژه هدایت شده از سوی برخی کشورهای منطقه‌یی و قدرت‌های فرامنطقه‌یی بود. مدرک ما برای اثبات این ادعا هم پول‌های هنگفتی است که در موصل و توسط گروه داعش خرج می‌شود. افشای مشاجره استاندار موصل با وزیر امور خارجه قطر در خصوص عدم توافق بر سر تقسیم پول و حواله‌هایی که از لندن آمده است، به خوبی گویای توطئه‌یی است که در جریان بود. طارق الهاشمی معاون سابق رییس‌جمهور عراق که در حال حاضر متواری و محکوم به اعدام است مسوول تقسیم این پول‌ها از طریق بانک‌های لندن بوده است. سوال اینجاست که چگونه داعش می‌تواند محموله‌های بانکی خود را به آسانی از طریق امارات و ترکیه جابه‌جا کند؟ داعش در سایه پوشش امنیتی و بین‌المللی است که پر و بال گرفته است. البته داعش از عدم تفاهم سیاسی در داخل عراق، ضعف‌های امنیتی و مجهز نبودن ارتش عراق هم استفاده کرده است. ارتش عراق مولود حضور نیروهای امریکایی و به انتخاب آنها است ودر نتیجه فاقد اعتقاد رزمی است و همین مساله هم به چالشی جدی بدل شده است.

بحث وجود مشکل و اختلاف میان نوری مالکی با مرجعیت در عراق تا چه اندازه جدی است؟

این مشکل هم تا حدودی وجود داشته و به نقطه ضعف مالکی تبدیل شده است. اخیرا آقای مالکی با صدور بیانیه‌یی حمایت و پیروی خود از مرجعیت در عراق را اعلام کرده است اما به نظر نمی‌رسد که این بیانیه چندان به تغییر نگاه مرجعیت به وی منتهی شده باشد. بنابراین با در نظر گرفتن جمیع این مسائل است که اعتقاد دارم جمهوری اسلامی ایران در شرایطی که گروه‌های سیاسی در عراق بر سر یک فرد دیگر به توافق رسیده باشند، فرد مورد نظر را تایید خواهد کرد. در حال حاضر تصمیم‌گیری در این خصوص بنابرگفته‌های عمار حکیم و جعفری به ائتلاف سپرده شده است.

از ابتدای فعالیت‌های داعش در عراق رسانه‌های منطقه‌یی و بین‌المللی هرازگاهی ادعاهایی را در خصوص اعزام نیروهای سپاه ایران به عراق مطرح کردند. این در حالی است که به گفته شما تمام فعالیت ایران در عراق به تلاش‌های سیاسی محدود شده است. آیا ایران حضور نظامی در عراق به نیت عدم انتقال ناامنی به داخل ایران از عراق داشته است؟

اگر نیروی نظامی ایران در عراق دخالتی داشت که خط بطلانی بر فعالیت‌های داعش تاکنون کشیده شده بود. داعش توان مقاومت در برابر ایران در حوزه مبارزه با تروریسم را ندارد. بر همین اساس بود که امریکای‌ها تلاش فراوانی برای به میدان وارد کردن ایران نشان دادند اما دیدگاه نظام جمهوری اسلامی ایران در این خصوص با بحث دخالت نظامی بسیار متفاوت بود. در حال حاضر عدم توانمندی مالکی در مدیریت بحران به گونه‌یی کار را سخت کرده است. متاسفانه ارتش در عراق، ارتش توانمندی نیست و نمی‌تواند مسوولیت کنترل اوضاع در این کشور را عهده‌دار شود. جمهوری اسلامی ایران مشورت‌های نظامی به این کشور می‌دهد و بحث شکل‌گیری سازمان بسیج در این کشور بسیار مطرح است و تعداد اعضای آن در حال حاضر به 600 هزار نفر رسیده است و این در حالی است که این رقم باید به یک میلیون نفر حداقل برسد. این افراد بر خلاف ارتش نگاه اعتقادی به فعالیت خود دارند و باید آموزش دیده و مسلح شوند. در جریان مبارزه با تکفیری‌های در سوریه هم اگر گروه‌های نظامی مانند بدر نبودند که برای مبارزه به سوریه بروند امکان مهار جریان‌های تروریستی در سوریه وجود نداشت. این گروه‌ها پس از بهبود اوضاع در سوریه به عراق بازگشته‌اند و خود را برای مقابله با داعش مهیا می‌کنند. در بحث مبارزه با داعش در عراق دو اولویت وجود داشت: حفظ عراق و عدم پیشروی داعش به سمت مرز ایران، کربلا، نجف و سامرا. در حال حاضر به این دو اولویت پرداخته شده است. البته حمله سراسری علیه داعش هنوز در عراق صورت نگرفته است.

بنابراین ما هیچ گونه نیروی نظامی به عراق اعزام نکرده‌ایم و تنها به مشاوره‌های نظامی – سیاسی بسنده شده است؟

اگر نیروی نظامی اعزام شده بود به سرعت عیان می‌شد. البته بودند محبان اهل بیت که در سفرهای شخصی برای محافظت از اماکن مقدس در سامرا و کربلا به عراق رفته‌اند. اما سازمان‌های امنیتی و دفاعی ایران ورود نظامی به عراق نداشته‌اند. مساله دیگر این است که داعش در مناطق تحت سیطره خود در میان مردم حاشیه امنی برای خود ایجاد کرده است و دولت عراق هم به دنبال شکل دادن حمله گسترده‌یی که مردم در آن قربانی شوند، نیست.

در پرونده داعش در عراق شاهد نوعی انفعال ایالات متحده بودیم. امریکایی که با حمله به عراق در سال 2003 چندین سال در این کشور حضور نظامی و سیاسی داشت چگونه در برابر فعالیت‌های داعش کمترین واکنش را از خود نشان می‌دهد؟ آیا پرونده عراق به نوعی از سوی امریکا به ایران واگذار شده است؟

طرحی که در اردن برای حمله داعش به موصل طراحی شد با اطلاع امریکایی‌ها صورت گرفت. امریکا، ترکیه، قطر، عربستان و رژیم صهیونیستی همگی در این ماجرا دست داشتند. جلسات طراحی این حمله در اردن، مراکش و استانبول برگزار شده است. نتیجه این جلسات این بود که اگر داعش به بغداد رسیده و با موفقیت این شهر را بگیرد، همگان دولت جدید در سیطره داعش را به رسمیت بشناسند. در همان جلسات با داعش اتمام حجت شده بود که در شرایطی که موفق به اشغال بغداد در بازه زمانی تعیین شده نشوید، با شما به عنوان گروه‌های تروریستی برخورد خواهد شد. بنابراین داعش با همراهی و حمایت قدرت‌های بین‌المللی به دنبال تغییر ساختار قدرت در عراق بود که موفق نشد. داعش پس از ناکامی در اشغال بغداد به سمت مرز ایران آمد که با عملکرد مثبت بسیج گروه‌های نظامی جدا از ارتش عراقی موفق به نفوذ به داخل ایران هم نشدند. مساله اینجا بود که امریکایی‌ها با توجه به توافقنامه امنیتی که با عراق دارند باید برای مقابله با داعش وارد عمل می‌شدند که به تعهدات خود عمل نکردند. امریکا تحت فشار دوستان و متحدان منطقه‌یی خود از هرگونه کمک به دولت عراق در مهار داعش سرباز زد تا شاید به نوعی مخالفان ایران در منطقه و سطح بین‌المللی بتوانند به جبران شکست سیاست‌های خود در سوریه، ایران را از عراق دور کرده و به دولت نوری مالکی پایان دهند. سیاست‌های ایران در عراق طرح امریکا در این کشور را به شکست نشاند و شاهد بودیم که عراق هم با توجه به عدم وفای به عهد امریکا بر اساس توافقنامه موجود برای درخواست کمک به سمت روسیه و سایرین رفت. امریکا با توجه به عدم ارسال تجهیزات نظامی وعده داده شده به عراق به مردم و دولت این کشور خیانت کرد. در حال حاضر روسیه برای تجهیز ارتش عراق دست به کار شده است و این تحول می‌تواند کمک شایانی به دولت عراق بکند. برای پایان بحث باید بگویم که عراق امروز با دو مشکل اساسی دست و پنجه نرم می‌کند: مشکل امنیتی و بحث بر سر تعیین نخست وزیر.

اعتماد

نام:
ایمیل:
* نظر:
عکس خبری