کد خبر: ۶۴۵۰۵
تعداد نظرات: ۲ نظر
تاریخ انتشار: ۲۳ شهريور ۱۳۹۲ - ۱۷:۴۰
به هر حال پس از 6 سال از انحلال سازمان، دولت جدید مصمم به راه اندازی آن شده است. اکنون این فرصت فراهم شده تا سازمانی جدید با ساختاری به روز و کارآمد تشکیل شود. ساختار این سازمان سالیان سال از مشکلات اساسی رنج برده و نیازمند تغییر و تحول بنیادین بوده است.

دکتر مهدی روانشادنیا در گفت‌وگو با خبرنگار اعتدال، اظهار داشت:این روزها چنان بازار دفاع از احیای مجدد سازمان مدیریت و برنامه ریزی گرم است، که کمتر کسی به صورت کارشناسی به ساختار این سازمان، دلایل تغییرات آن در طول زمان و راهکارهای بهبود آن می پردازد. در آستانه شکل گیری دولت آقای دکتر روحانی، مجلس محترم فوریت طرح تشکیل سازمان مدیریت، برنامه‌ریزی و بهره‌وری را تصویب کرد و پس از تشکیل دولت، صحبت از شکل گیری 100 روزه این سازمان شده است.

این استادیار دانشگاه در ادامه افزود:  به هر حال پس از 6 سال از انحلال سازمان، دولت جدید مصمم به راه اندازی آن شده است. اکنون این فرصت فراهم شده تا سازمانی جدید با ساختاری به روز و کارآمد تشکیل شود. ساختار این سازمان سالیان سال از مشکلات اساسی رنج برده و نیازمند تغییر و تحول بنیادین بوده است.

وی در ادامه با نگاه به تاریخچه تحولات مهم سازمان، خاطر نشان کرد:  اگرچه گذشته نهاد برنامه ریزی در ایران به زمان تشکیل سازمان برنامه محدود نمی‌شود، لیکن میتوان مبدأ برنامه ریزی سازمان یافته را به سال 1327، همزمان با تشکیل دفتر برنامه و تدوین اولین برنامه توسعه کشور مرتبط دانست. در 65 سال گذشته، تشکیلات برنامه ریزی کشور تحولات عمده ای را پشت سر گذاشته که مهمترین آنها را میتوان در چنین عنوان کرد:

- تشکیل اداره دفتر کل برنامه در سال 1327

- مصوبه مجلس و تشکیل سازمان برنامه در سال 1328

- مصوبه هیأت وزیران و الحاق بانک صنعتی و معدنی ایران به سازمان برنامه در سال 1328

- خارج شدن سازمان برنامه از حالت اجرایی و محول نمودن اجرای طرح ‌های عمرانی به دستگاهها و وزارتخانه‌های مربوطه در سال 1341

- بزرگ شدن سازمان و اضافه شدن 12 دفتر به ساختار آن در سال 1346

- تصویب قانون برنامه و بودجه، تبدیل رئیس سازمان به وزیر مشاور و تغییر نام سازمان برنامه به سازمان برنامه و بودجه در سال 1351

- انحلال موقت سازمان پس از انقلاب اسلامی و کوچک سازی آن در سالهای 1358 و 1359

- اضافه شدن برخی دفاتر و تفصیل تشکیلات در سال 1361

- تبدیل سازمان برنامه و بودجه به وزارت برنامه و بودجه در سال 1364

- لغو مصوبه قبلی و تبدیل وزارت برنامه و بودجه به سازمان برنامه و بودجه

- تهیه برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سال 1367

- تصویب ادغام سازمانهای برنامه و بودجه و امور اداری و استخدامی کشور و تشکیل سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال 1378 و اجرای آن در 1379

- تهیه و تصویب سند چشم‌انداز بیست ساله در سال 1383 به عنوان اولین برنامه استراتژیک مدون و نقشه راه کشور که به تصویب بالاترین مقامات کشور رسید.

- انحلال سازمان مدیریت وبرنامه‌ریزی و تشکیل دو معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی و معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ریاست جمهوری در سال 1386

این استاد دانشگاه در ادامه تاکید کرد: علاوه بر 7 بار تغییر عنوان و چندین بار تغییر ساختار، این تشکیلات قبل از انقلاب اسلامی بیش از 15 رئیس به خود دیده و بعد از انقلاب نیز آقایان معین فر، سحابی، خیّر، بانکی، روغنی زنجانی، میرزاده، نجفی، عارف، ستاری فر، برادران شرکا و رهبر روسای سازمان برنامه بوده اند. اخیرا، پس از مدیریت دکتر بهروز مرادی، رئیس جمهور محترم دکتر محمد باقر نوبخت را به سرپرستی دو معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی و نیز توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ریاست جمهوری منصوب کردند. پس از این انتصاب و با وعده های دولت محترم، بازسازی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور از هر زمان دیگری محتمل تر به نظر می رسد.

روانشادنیا در ادامه خاطر نشان کرد: اگرچه به نظر می رسد همه متفق القول موافق شکل گیری این سازمان هستند، برای پرهیز از برخی مشکلات قبلی، داشتن پاسخهای شفاف به سوالهای زیر ضروری به نظر می رسد:

- چرا این سازمان در طول تاریخ خود دچار تغییرات فراوان در ساختار، روسا (25 رئیس) و حتی نام (7 بار تغییر عنوان) شده است؟

- با توجه به شرایط درآمدهای نفتی کشور، آیا این سازمان می تواند اقتدار و تأثیرگذاری خود قبل از انحلال در سال 1386 را باز یابد؟

- از گذشته این سازمان و وضعیت کشور، چه رویکردهای اصلاحی می توان در باززنده سازی آن اتخاذ نمود؟

- با توجه به تئوریهای جدید برنامه ریزی چگونه می توان اثربخشی سازمان را از بیش از پیش نمود؟

 
وی در ادامه توجه به نکات زیر را  برای احیای مجدد سازمان، حیاتی دانست و 15 مورد را در این خصوص برشمرد:

1) رعایت اندازه، چابکی و بهره وری سازمان در ساختار جدید

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، سازمانها یا در گرداب بوروکراسی و فشارهای سیاسی محو شده یا به دلیل عدم وجود مدیریت صحیح، کارکرد واقعی خود را از دست داده اند. احیا کنندگان سازمان، بایستی نقد منتقدان در خصوص مسائلی چون اتلاف چند ماه از سال در لابلای بوروکراسی تخصیص اعتبار، جایگاه موافقتنامه ها، عدم وجود سیستم فراگیر سنجش ارزش در نظام تعریف، اجرا و بهره برداری طرح ها، عدم تناسب حجم عملیات طرحهای عمرانی با اعتبارات قابل تأمین، بلاتکلیفی طرح های نیمه تمام، عدم توجه به طرحهای ملی در قالب برنامه های فرادستی و سیاستهای آمایش سرزمین و... را در بازسازی ساختار سازمان دریابند. تسهیل و تسریع در فرایندهای تصمیم گیری مثل موافقتنامه ها یکی از مهمترین خواسته های بدنه اجرایی کشور از این نهاد است. در ضمن، توجه به نگاه منتقدان در مورد توفیق نظامهای بازار محور نسبت به نظامهای برنامه ریز نقطه تعادلی برای تحولات ساختاری سازمان خواهد بود.

2) تفکیک بخشهای برنامه ریزی از بخشهای عملیاتی

جدا شدن برنامه ریزی از بودجه ریزی و نیز امور عملیاتی از راهبردی مور تأکید کارشناسان و مدیران سابق سازمان می باشد. علاوه بر این، اضافه شدن سازمانهایی چون هدفمندی یارانه ها، ستاد طرح های مهر ماندگار و از این دست میتواند بار اجرایی سازمان را زیاد کند که از هم اکنون بایستی به فکر تفکیک بخشهای برنامه ریز و اجرایی این دست از تشکیلات سازمان بود.

3) جدا شدن سازمانهای مدیریت استانها از استانداریها

با انحلال سازمان در سال 1386، سازمانهای مدیریت استان ها تحت عنوان معاونت برنامه ریزی استانداران ادامه کار دادند. این تغییر استقلال رأی کارشناسی سازمان و ثبات کاری آنها را تحت تأثیر قرار داد. علاوه بر این، رویه موجود به تداخل وظایف وزارت کشور و سازمان می انجامد. تجدید نظر در این موضوع ضرورتی غیر قابل انکار است.

4) ایجاد اقتدار تصمیم سازی و تصمیم گیری برای سازمان

در صورتیکه سازمان از بدنه کارشناسی و مدیریتی قوی برخوردار بوده و دولت به کار این نهاد اعتقاد داشته باشد بدنه کارشناسی به تصمیم سازی اقدام نموده و مدیران بر مبنای نظرات کارشناسی تصمیم گیری خواهند نمود. این مهم از راهبرد تقویت اقتدار و ایجاد ضمانت اجرایی برای تصمیمات این سازمان می گذرد. ثبات نیروهای کارشناسی و مدیریتی، حفظ شأنیت کلان نگری و حمایت کننده بودن سازمان نیز می تواند کمکی در جهت استقلال سازمان در تصمیم سازی و تصمیم گیریهای ملی باشد.

5) واگذاری امور اجرایی سازمان به انجمنهای صنفی و تخصصی

در سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق، بخش بزرگی از فعالیتهای سازمان به انجام امور اجرایی مثل ارزیابی و رتبه بندی شرکتها، تدوین ضوابط و نشریات تخصصی و از این دست می گذشت. اگرچه تلاشهایی در جهت واگذاری بخشی از این امور انجام شده، لیکن استفاده از توان نهادهای تخصصی مردم نهاد در کشور می تواند بخش قابل ملاحظه ای از فعالیتهای اجرایی سازمان را کاهش داده و به اثر بخشی بیشتر آن کمک کند. برونسپاری امور اجرایی و تکرار شونده میتواند یکی دیگر از راهکارهای اصلاحی باشد. چنین رویه ای علاوه بر کارایی بالا و انعطاف پذیر نمودن سازمان، باعث اعتبار مضاعف آن نزد کارشناسان، مردم و تصمیم گیران کلیدی خواهد گردید.

 

6) تلفیق تشکیلات معاونت های برنامه ریزی و نظارت و معاونت توسعه سرمایه انسانی

به نظر می رسد تلفیق تشکیلات معاونت های برنامه ریزی و نظارت راهبردی و معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ریاست جمهوری بتواند به تجمیع برنامه ریزی منابع در کشور از یک دیدگاه جامع نگرانه کمک کند.

7) تشکیل معاونت کنترل و نظارت راهبردی و عملیاتی

سفرهای استانی دولت نهم و دهم نیاز کشور به نظارت مستمر بر طرحها را یادآوری می کند. به نظر می رسد، با پیاده سازی سیستماتیک نظارت و کنترل طرحهای ملی و تشکیل معاونت مرتبط در سازمان بتوان امکان نظارت کارشناسی در کشور را با حفظ وقت مدیران ارشد کشور، به صورت دقیقتر دنبال نمود. در حال حاضر، معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری گزارشهای سالانه ای را از پیشرفت طرحهای عمرانی ارائه می دهد. از مشکلات این گزارشها میتوان به نبود رویکرد سیستماتیک برای پایش پیشرفت طرحها و پروژه ها ( ذکر این نکته خالی از لطف نیست که در حال حاضر نظام واحدی برای تفکیک طرحها به پروژه ها وجود نداشته و حتی در آمار طرحها و پروژه های نیمه تمام مغایرتهایی وجود دارد)، عدم استفاده از روشهای روز دنیا، کلی بودن گزارشها، نامشخص بودن نظام خاتمه و بهره برداری از طرحها (به گونه ای که گاه خاتمه، افتتاح و بهره برداری طرحها از دیدگاه عوامل طرحها، دستگاههای اجرایی و معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی مفاهیم متفاوتی دارند) و بسیاری مسائل دیگر را میتوان نام برد.

دولت جدید میتواند با تلفیق امکانات ستادهایی چون ستاد طرحهای مهر ماندگار و دفاتر ارزیابی و نظارت سازمان، تشکیلات منسجمی را برای معاونت نظارت و کنترل اجرای برنامه های سازمان ایجاد نماید تا بهره وری نظام فنی اجرایی طرحهای عمرانی ارتقا یابد.

8) تفکیک شرح وظایف اقتصادی سازمان در برابر وزارت اقتصاد و بانک مرکزی

در سالهای گذشته با تضعیف جایگاه سازمان، برخی از اختیارات سازمان در اختیار نهادهای دیگر قرار گرفته است. برای جلوگیری از هر گونه همپوشانی، موازی کاری، دوباره کاری و مشکل بهتر است همزمان با تشکیل سازمان به جایگاه آن در ارتباط با وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و ... توجه نمود. برخی کارشناسان، تفکیک بخشهای تدوین و تخصیص بودجه را لازم می دانند. بر این مبنا میتوان تقسیم وظایفی بین سازمان و وزارت اقتصاد صورت گیرد.

9) تنوع بخشی به منابع درآمدی طرحهای ملی

سازمان بایستی در سیاستهای خود همانگونه که بر هدایت مصارف تأکید دارد به تأمین منابع هم توجه داشته باشد. در دنیا و به ویژه در کشورهای غیر نفتی دولتها نقش خود را در سرمایه گذاری اجرا و بهره برداری طرحهای عمرانی کاهش داده اند و از مکانیزمهایی چون PPP, BOT, BOO و... استفاده می کنند. خوشبختانه در سالهای گذشته این روشها در کشور معرفی و اجرایی شده اند، لیکن حضور بخش خصوصی واقعی به صورت گسترده، مستلزم تکمیل زیرساختهای قانونی و رفع اشکالات موجود است.

10) توجه به توسعه پایدار

از آنجا که ایران جز کشورهای با آلوده کنندگی محیط زیست بالا ارزیابی می شود، توجه در سیاستهای کلان برنامه ریزی و اجرایی سازمان اجتناب ناپذیر است.

11) پوشش کل طرحها و پروژه های ملی و استانی کشور

ضعف ساختارهای یکپارچه تعریف و ارزیابی طرحهای ملی در قالب یک نظام فنی اجرایی جامع یکی از مشکلات سازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق بود. سازمان جدید می تواند با تعریف مکانیزمی بانک اطلاعاتی جامعی از کلیه طرحهای فعال در کشور تهیه کند و از این طریق کلیه طرحهای عمرانی و غیر عمرانی دارای ردیف طرح، نیمه دولتی و خصوصی را تحت پوشش قرار دهد. سیستم پشتیبان تصمیم حاصل از این بانک اطلاعاتی، برکات زیادی در برنامه ریزی های ملی و منطقه ای کشور خواهد داشت.

12) تغییر ساختاری با نگاه به تمرکز زدایی، تفویض اختیارات و ایجاد فرصتهای برابر

در سازمانهایی که نیاز دارند به شرایط متغیر محیطی واکنش مناسب داشته باشند، تمرکز، عامل محدود کننده است. همچنین، عدم تمرکز میتواند به مشارکت کارشناسان، مناطق و مردم و نهایتا افزایش سرمایه های اجتماعی کمک کند. در تجدید نظر ساختاری بایستی نوع ساختار بر مبنای مبتنی بودن بر نوع وظیفه، محصول و منطقه جغرافیایی مشخص شده و بازنگری جدی در شرح وظایف بر مبنای تقسیم کار و عدالت در تصمیم گیری صورت گیرد. از طرف دیگر، با تمرکززدایی بسیاری مسئولیت‌ها و اختیارات به شورای برنامه‌ریزی استان‌ها واگذار شده و امکان انعطاف و چابکی بیشتر سازمان فراهم می آید.

در اینجا پیشنهاد میشود، همانطور که در انحلال سازمان، اقدام عجولانه تأیید نشده، در باز زنده سازی آن نیز ساختار مناسب این اصلاحات طراحی و در مرحله بعد وارد مرحله عملیاتی شود. به ویژه سعی شود، ساختارهای سازمان مبتنی بر نهادهای فکری و کار کارشناسی قرار گیرد تا اثرات تصمیمات سیاسی بر آن حداقل گردد. همچنین، در نوسازی ساختار، پویایی، کارآمدی و به روز بودن مدنظر قرار گیرد تا سازمان دچار روزمرگی نشود و به ترسیم خط مشی های آتی کشور بپردازد.

13) توجه به مهمترین سند بالادستی کشور یعنی سند چشم انداز 20 ساله

ناگفته پیداست که رویکرد سازمان جدید بایستی تحقق اهداف سند چشم انداز و البته به روز رسانی و ارتقا آن باشد. برای این رویکرد مکانیزمهای لازم طراحی و اجرایی میشوند.

14) توجه به ارتقا بهره وری

افزایش تولید ناخالص داخلی از طریق افزایش بهره وری یکی از راهکارهای برنامه های توسعه بوده که محقق نشده است. در شرایط کنونی کشور توجه به این موضوع اهمیتی دوچندان داشته و میتواند در دستور کار سازمان جدید قرار گیرد.

15) توجه به اقتصاد بدون اتکا به نفت

نگاهی به گذشته سازمان، نشان از تأثیر بالای درآمدهای نفتی بر ساختار و تصمیمات سازمان بوده است. هرجا درآمدهای نفتی بالا رفته، سازمان به عنوان هدایت کننده درآمدهای نفتی محوریت یافته و با کاهش قیمتها نقش آن کمرنگ شده است. اکنون که شکل گیری سازمان مقارن با کاهش قابل ملاحظه درآمدهای نفتی است، این همزمانی را میتوان به فال نیک گرفت و برنامه ریزی لازم برای نقش آفرینی بیش از پیش بخش خصوصی و کارآفرینان در اقتصاد ملی به عمل آید. سازمان میتواند از این فرصت استفاده کرده و ضوابط، دستورالعملها، لوایح و ساز و کارهای مناسب برای بسترسازی توسعه ایران تدوین نماید و اقتصاد کشور را برای دوره ای با محوریت بخش خصوصی آماده کند.

امید که این نوسازی به بهترین نحو انجام گیرد و این تصمیم نقش قابل توجهی در آینده توسعه کشور ایفا نماید.

دکتر مهدی روانشادنیا

انتشار یافته: ۲
در انتظار بررسی: ۰
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۱:۱۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۱۷
1
0
جالب بود
افشاری
|
-
|
۰۰:۳۲ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۹
0
1
برای مطالعه
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی: